Tekstil Terbiyesi Nedir?

Tekstil materyallerinin niteliklerini (görünüm, tutum vb.) kullanım yeri ve moda isteğine göre değiştirmek için uygulanan işlemlerin tümüne TEKSTİL TERBİYE İŞLEMLERİ denir.

Terbiye İşlemleri

» 1-Ön işlemler

» 2-Renklendirme

» 3-Finish(Apre)

olarak üç ana başlık altında toplanır.

Ön İşlemler

» Tekstil materyalini boya, baskı ve finish’e hazırlamak için yapılan işlemlerdir.

» Ön işlemlere; Bazik işlem (Pişme), Ağartma (Kasar), Merserizasyon, Yakma örnek olarak verilebilir.

Ön İşlemler

» Merserizasyon: Pamuk ipliği veya kumaşlara, yıkamaya dayanıklı parlaklık kazandırmak, elyafın hidrofilliğini ve boya alım kabiliyetini arttırmak için yapılan işlemdir.

» Yakma: İplik veya kumaşın parlaklığını, boyanın canlılığını ya da baskıda kontur netliğini arttırmak, sentetik elyaflarda boncuklaşmayı önlemek için yapılan bir işlemdir.

Renklendirme

» Tekstil materyalini daha cazip hale getirmek için yapılan boyama ve baskı işlemleridir.

Boyarmadde nedir?

» Bir materyale kendiliğinden veya uygun reaksiyon maddeleri sayesinde afinitesi olan renk verici maddelerdir.

» Birlikte muamele edildikleri cisme renklilik kazandıran kimyasal bileşiklerdir.

Boyarmaddelerin Özellikleri

» Direkt boyarmaddeler: Pamuk, viskon, modal, tencel, ipek liflerini boyar. Boyarmadde direkt life çektirilir. Yıkama ve ter haslıkları düşüktür. Işık haslıkları orta seviyededir.

» Reaktif boyarmaddeler: Pamuk, viskon, modal, tencel, yün, ipek liflerini boyar. Boyarmadde life kimyasal olarak bağlanır. Haslıkları genel olarak iyidir.

» Küp boyarmaddeler:Pamuk, viskon, modal, tencel, poliamid liflerini boyar. Boyarmadde suda çözünür hale getirilir, boyanır, tekrar çözünmez duruma dönüştürülür. Haslıkları çok iyidir.

Boyarmaddelerin Özellikleri

» Kükürt boyarmaddeler: Pamuk, modal, viskon, tencel liflerini boyar. Prensip olarak küp boyarmaddelerde olduğu gibi boyama yapılır. Yıkama haslıkları yüksek, klor ve ışık haslıkları düşüktür.

» Naftol boyarmaddeler: Pamuk, viskon, modal, tencel polyester liflerini boyar. İki kimyasal madde ile lif üzerinde boyarmaddeye dönüştürülür. Haslıkları iyidir.

» Asit boyarmaddeler: Yün, ipek, poliamid’i boyar. Asidik ortamda boyama yapılır. Migrasyon kabiliyetleri iyi, yıkama haslıkları koyu renklerde kötüdür.

Boyarmaddelerin Özellikleri

» Metal komplex boyarmaddeler: Yün, poliamid, polyester liflerini boyar. Suda çözünmezler, boyarmadde parçacıkları disperge edilir. Migrasyon yetenekleri zayıf, haslıkları iyidir.

» Dispers boyarmaddeler: Polyester, poliamid, asetat liflerini boyar. Suda çözünmez. Boyarmadde parçacıkları disperge edilir. Polyesterde haslıkları iyidir.

» Bazik boyarmaddeler: Poliakrilat liflerini boyar. Haslıkları iyidir.

Reaktif Boyarmaddeler

» REAKTİF BOYARMADDELER 4 TEMEL KISIMDAN OLUŞUR.

» 1-Suda çözünürlük sağlayan grup (S)

» 2-Esas renkli madde (Kromofor grup)(C)

» 3-Köprü grubu(B)

» 4-Reaktif grup (heteroçiklik halka ve substituent)

Reaktif Boyarmaddelerin Sınıflandırılması

» Yüksek reaktifliğe sahip soğukta boyayan boyarmaddeler.

» Orta reaktifliğe sahip ılıkta boyayan boyarmaddeler.

» Düşük reaktifliğe sahip sıcakta boyayan boyarmaddeler.

Reaktif Boyarmaddeler İçin Boyama Yöntemleri

» 1-Çektirme

» 2-Emdirme (pad-batch, pad-steam, vs)

Boyama Mekanizması

» ÇÖZÜNME: Boyarmaddenin flotte içerisinde iyonlarına ayrışmasıdır.

» ADSORBSİYON: Boyarmaddenin lif üzerine tutunmasıdır.

» DİFÜZYON: Boyarmaddenin lif içerisine yerleşmesidir.

» FİKSE: Boyarmaddenin lif ile bağ yapmasıdır.

» YIKAMA: Hidrolizatların (bağ yapmamış boyarmaddelerin) uzaklaştırılması.

Çektirme yöntemine göre boyamada 3 önemli değişken vardır.

» TUZ

» ALKALİ

» SICAKLIK-ZAMAN DİYAGRAMLARI

Tekstil Terbiyesinde Kalite Kriterleri

» Renk: Boyanmış kumaş ile renk numunesi belirli toleranslarda olmalıdır.

» Haslık: Önceden saptanan limit değerlerde olmalıdır.

» Düzgünlük: Renk, haslık, gramaj, çekmezlik, gibi özelliklerin kumaşın her noktasında aynı olmalıdır.

» Ekonomi: Üretim maliyeti ve müşteriye yansıtılan fiyat sunulan kaliteye uygun olmalıdır.

» Temizlik: Kumaşta kir, yağ, pas gibi lekelerin bulunmaması gerekir.

Tekstil Terbiyesinde Kalite Kriterleri

» Boyutlar: Müşterinin saptadığı değerlere uygun olmalıdır.

» Boyut stabilitesi: Kullanım sırasında boyutlar değişiklik göstermemelidir.

» Performans: Yıkama, sürtünme dayanımı, yanmazlık, su geçirmezlik gibi özelliklerin kullanım sırasında ve zamanla bozulmaması gerekir.

Rengi Etkileyen Parametreler

» İplikteki lot farklılıkları,

» Flotte oranı,

» Tuz konsantrasyonu,

» Alkali konsantrasyonu (PH),

» Boyama suyu, tuz ve sodadan gelen iyonlar.

» Sıcaklık ve zaman,

» Boyarmaddenin yapısı,

» Boya makinası.

Yüzey Düzgünlüğüne Etki Eden Parametreler

» Boya makinasından kaynaklanan problemler.

» Boyanın ve/veya sodanın hızlı dozajlanmasından kaynaklanan problemler.

» Boyarmaddenin indirgenmesi sonucu oluşan problemler.

» Boyarmaddenin çözünürlüğünden kaynaklanan problemler.

» Kumaştan kaynaklanan problemler.

Yüzey Düzgünlüğüne Etki Eden Parametreler

» Gereğinden fazla tuz, alkali verilmesinden kaynaklanan problemler.

» Boyarmaddelerin uyumsuzluğundan kaynaklanan problemler.

» Kasar banyosundan taşınan ve/veya boya banyosunda kullanılan kimyasalların yarattığı problemler.

» Kasar zemininin kötü olmasından kaynaklanan problemler.

Yüzey Temizliğine Etki Eden Parametreler

» Yetersiz yıkamalar sonucu hidroliz boyarmaddenin kumaşta oluşturduğu, abraj veya boya lekesi görüntüsünde yıkama hataları.

» Karbonat lekeleri,

» Yağ lekeleri,

» Silikon lekeleri,

» Yumuşatma lekeleri.

Yüzey Temizliğine Etki Eden Parametreler

» Çeşitli kimyasalların kumaş üzerinde oluşturduğu lekeler.

» Boya, kenar kesme, kurutma ve sanfor makinalarından oluşan kir, pas, boya ve benzeri lekeler.

Haslıklara Etki Eden Parametreler

» Boyarmaddenin yapısından kaynaklanan haslık problemleri,

» Yıkamaların yetersiz oluşundan kaynaklanan problemler,

» Fiksatör kullanılmamasından kaynaklanan problemler,

» Kumaş üzerinde haşıl bulunmasından kaynaklanan haslık problemleri.

Tuşeyi Etkileyen Parametreler

» Kullanılan ipliğin kalitesi,

» Örgü sıklığı,

» Kuvvetli yağ sökümü,

» Kasar,

» Yetersiz yumuşatma,

» Kumaşın fazla kurutulması.

Kimyasal Apreler

» Yumuşatma

» Sertleştirme

» Dolgunlaştırma

» Ağırlaştırma

» Su geçirmezlik

» Su iticilik

» Buruşmazlık

» Güç tutuşurluk

» Antibakteriyel

» Antimikrobik

» Güve yemezlik

» Boncuklanma önleyici

vs.